Tiền sản giật là gì?
Tiền sản giật là một biến chứng sản khoa liên quan đến tình trạng tăng huyết áp trong thai kỳ và có thể đi kèm tổn thương các cơ quan của người mẹ. Bệnh thường xuất hiện sau tuần thứ 20 của thai kỳ và có thể gây ảnh hưởng đến nhiều cơ quan như thận, gan, hệ thần kinh, đồng thời ảnh hưởng đến sự phát triển của thai nhi.
Nếu không được phát hiện và theo dõi phù hợp, tiền sản giật có thể tiến triển nặng, làm tăng nguy cơ sinh non, thai chậm phát triển trong tử cung và một số biến chứng nghiêm trọng khác.
Điều đáng nói là ở giai đoạn đầu, thai phụ có thể chưa xuất hiện triệu chứng rõ ràng. Vì vậy, không nên chỉ chờ đến khi có phù, đau đầu hoặc huyết áp tăng mới đi kiểm tra.
Đây là lý do sàng lọc tiền sản giật trong 3 tháng đầu có vai trò quan trọng trong quản lý thai kỳ.
Sàng lọc tiền sản giật 3 tháng đầu khi nào?
Đây là câu hỏi được rất nhiều mẹ bầu quan tâm.
Thời điểm được sử dụng để sàng lọc tiền sản giật quý I là khoảng 11 tuần 0 ngày đến 13 tuần 6 ngày của thai kỳ. Đây cũng là giai đoạn mẹ thường thực hiện siêu âm quan trọng trong quý I, vì vậy việc đánh giá nguy cơ tiền sản giật có thể được thực hiện kết hợp trong cùng giai đoạn thăm khám.
Đây được xem là khoảng thời gian quan trọng vì việc nhận diện thai phụ có nguy cơ cao từ sớm có thể giúp bác sĩ xây dựng kế hoạch theo dõi và dự phòng phù hợp.
Có nên sàng lọc tiền sản giật ngay cả khi mẹ không có triệu chứng?
Có thể cần.
Tiền sản giật không phải lúc nào cũng biểu hiện rõ ràng ngay từ đầu. Một thai phụ cảm thấy hoàn toàn bình thường vẫn có thể thuộc nhóm có nguy cơ cao.
Do đó, việc đánh giá nguy cơ không nên chỉ dựa vào việc mẹ có đau đầu, phù hoặc huyết áp cao hay không. Bác sĩ cần xem xét tổng thể tiền sử sức khỏe, đặc điểm thai kỳ và các chỉ số xét nghiệm, siêu âm phù hợp.
Sàng lọc tiền sản giật 3 tháng đầu được thực hiện như thế nào?
Không phải chỉ thực hiện một xét nghiệm đơn lẻ là có thể đánh giá đầy đủ nguy cơ tiền sản giật.
Tùy mô hình sàng lọc và điều kiện của cơ sở y tế, bác sĩ có thể phối hợp nhiều yếu tố, gồm:
1. Khai thác tiền sử và các yếu tố nguy cơ
- Trước tiên, bác sĩ sẽ hỏi về tiền sử bệnh lý và sản khoa của mẹ.
- Một số yếu tố có thể làm tăng nguy cơ tiền sản giật gồm:
- Từng bị tiền sản giật ở lần mang thai trước.
- Tăng huyết áp mạn tính.
- Bệnh thận.
- Đái tháo đường.
- Một số bệnh tự miễn.
- Mang đa thai.
- Béo phì.
- Mang thai lần đầu.
- Mang thai ở tuổi mẹ cao.
- Một số trường hợp mang thai bằng phương pháp hỗ trợ sinh sản.
Không phải cứ có một yếu tố trên là chắc chắn sẽ bị tiền sản giật. Bác sĩ sẽ dựa trên tổng thể các yếu tố để đánh giá nguy cơ. MEDLATEC hiện cũng liệt kê tiền sử tiền sản giật, tăng huyết áp mạn, đái tháo đường, bệnh thận, bệnh tự miễn, đa thai, béo phì và hỗ trợ sinh sản trong nhóm yếu tố cần được lưu ý.
2. Đo huyết áp động mạch trung bình
Đo huyết áp là một phần quan trọng trong quá trình đánh giá nguy cơ.
Trong sàng lọc tiền sản giật quý I, bác sĩ có thể sử dụng huyết áp động mạch trung bình (MAP) cùng với các chỉ số khác để tính toán nguy cơ.
Tuy nhiên, chỉ một lần đo huyết áp bình thường không có nghĩa là mẹ chắc chắn không có nguy cơ tiền sản giật. Việc đánh giá cần được thực hiện theo quy trình phù hợp và kết hợp nhiều yếu tố.
3. Siêu âm Doppler động mạch tử cung
Siêu âm Doppler động mạch tử cung giúp bác sĩ đánh giá dòng máu qua hệ thống động mạch tử cung và bánh nhau.
Trong mô hình sàng lọc kết hợp, chỉ số Doppler động mạch tử cung có thể được sử dụng cùng với các yếu tố của mẹ và xét nghiệm sinh hóa để đánh giá nguy cơ tiền sản giật.
4. Xét nghiệm máu
Tùy phương pháp sàng lọc, bác sĩ có thể chỉ định đánh giá các dấu ấn sinh học trong máu mẹ như PAPP-A hoặc PlGF.
PlGF là một yếu tố liên quan đến quá trình hình thành và phát triển mạch máu nhau thai. Trong giai đoạn 11–13 tuần 6 ngày, xét nghiệm PlGF có thể được phối hợp với huyết áp và Doppler động mạch tử cung để đánh giá nguy cơ tiền sản giật.
Như vậy, sàng lọc tiền sản giật không đơn thuần là xét nghiệm máu mà có thể là một mô hình đánh giá kết hợp nhiều thông tin.
Ai nên sàng lọc tiền sản giật?
Một trong những hiểu lầm thường gặp là chỉ những thai phụ có nguy cơ cao mới cần quan tâm đến tiền sản giật.
Trên thực tế, thai phụ trong giai đoạn 11 tuần 0 ngày đến 13 tuần 6 ngày có thể được tư vấn sàng lọc nguy cơ tiền sản giật, trong đó đặc biệt cần lưu ý những người có yếu tố nguy cơ.
Nên trao đổi với bác sĩ về sàng lọc tiền sản giật nếu thuộc một hoặc một số nhóm sau:
1. Từng bị tiền sản giật
Tiền sử tiền sản giật ở lần mang thai trước là một yếu tố quan trọng khi đánh giá nguy cơ ở thai kỳ hiện tại.
2. Có bệnh lý nền
Đặc biệt là:
- Tăng huyết áp mạn tính.
- Đái tháo đường.
- Bệnh thận.
- Một số bệnh lý tự miễn.
3. Mang đa thai
Thai đôi hoặc đa thai có thể làm thay đổi nguy cơ của một số biến chứng thai kỳ, trong đó có tiền sản giật.
4. Thừa cân, béo phì
Chỉ số BMI trước hoặc đầu thai kỳ có thể được bác sĩ xem xét trong quá trình đánh giá nguy cơ.
5. Mang thai lần đầu
Mang thai lần đầu là một trong những yếu tố được sử dụng trong một số mô hình đánh giá nguy cơ tiền sản giật.
6. Tuổi mẹ cao
Tuổi của thai phụ cũng là một yếu tố được bác sĩ xem xét khi đánh giá nguy cơ tổng thể.
7. Thai kỳ có hỗ trợ sinh sản
Một số trường hợp mang thai nhờ các phương pháp hỗ trợ sinh sản cũng có thể được xem xét trong đánh giá nguy cơ.
Nếu mẹ không thuộc nhóm nguy cơ cao thì có cần sàng lọc không? Đây là vấn đề nhiều mẹ bầu dễ bỏ qua.
Không có yếu tố nguy cơ rõ ràng không đồng nghĩa với việc nguy cơ bằng 0.
Việc đánh giá nguy cơ cần dựa trên mô hình sàng lọc tổng thể, thay vì chỉ dựa vào tiền sử bệnh hoặc cảm nhận của mẹ bầu. Vì vậy, khi khám thai trong khoảng 11 - 13 tuần 6 ngày, mẹ nên hỏi bác sĩ về việc đánh giá nguy cơ tiền sản giật để không bỏ lỡ thời điểm quan trọng này.
Sàng lọc tiền sản giật có phải là chẩn đoán tiền sản giật không?
Không. Đây là điểm mẹ bầu cần phân biệt rõ.
Sàng lọc nhằm xác định thai phụ có nguy cơ thấp hay cao hơn đối với tiền sản giật.
Kết quả nguy cơ cao không đồng nghĩa với việc mẹ chắc chắn sẽ mắc tiền sản giật.
Ngược lại, kết quả nguy cơ thấp cũng không có nghĩa mẹ hoàn toàn không thể xuất hiện tiền sản giật ở những giai đoạn sau.
Sau khi có kết quả, bác sĩ sẽ dựa vào tình trạng cụ thể để đưa ra kế hoạch theo dõi và dự phòng phù hợp.
Nếu sàng lọc nguy cơ cao tiền sản giật thì phải làm gì?
Mẹ không nên hoang mang hoặc tự ý sử dụng thuốc khi nhận kết quả nguy cơ cao.
Bác sĩ có thể đánh giá thêm tình trạng sức khỏe của mẹ, tuổi thai, huyết áp, tiền sử bệnh và các kết quả xét nghiệm để xây dựng kế hoạch theo dõi phù hợp.
Với những thai phụ được xác định có nguy cơ cao, bác sĩ có thể cân nhắc các biện pháp dự phòng, trong đó aspirin liều thấp có thể được chỉ định ở một số trường hợp phù hợp. Việc sử dụng aspirin cần được bác sĩ sản khoa đánh giá và chỉ định, mẹ không nên tự mua thuốc uống dự phòng. MEDLATEC và Long Châu đều đề cập vai trò của dự phòng bằng aspirin ở nhóm thai phụ nguy cơ cao trong giai đoạn sớm của thai kỳ.
Mẹ bầu cần lưu ý gì để theo dõi nguy cơ tiền sản giật?
Bên cạnh sàng lọc trong quý I, mẹ vẫn cần duy trì lịch khám thai định kỳ.
- Một số việc mẹ nên chú ý:
- Đo và theo dõi huyết áp theo hướng dẫn của bác sĩ.
- Khám thai đúng lịch.
- Thực hiện xét nghiệm và siêu âm theo chỉ định.
- Thông báo cho bác sĩ nếu có triệu chứng bất thường.
- Không tự ý dùng thuốc, đặc biệt là thuốc dự phòng tiền sản giật.
- Nếu đã được xác định thuộc nhóm nguy cơ cao, cần tuân thủ lịch theo dõi được bác sĩ đưa ra.
Sau tuần thứ 20, nếu xuất hiện các biểu hiện bất thường như đau đầu dữ dội, thay đổi thị lực, đau vùng thượng vị, phù bất thường hoặc huyết áp tăng, mẹ cần được cơ sở y tế đánh giá sớm. Một số dấu hiệu này được các nguồn chuyên môn sử dụng trong nhận diện tình trạng tiền sản giật và biến chứng liên quan.
Vì sao nên sàng lọc tiền sản giật ngay từ 3 tháng đầu?
Tiền sản giật thường được nhận diện sau tuần 20, nhưng nguy cơ có thể được đánh giá từ quý I.
Sàng lọc sớm mang lại ý nghĩa quan trọng ở chỗ bác sĩ có thêm thông tin để:
- Nhận diện thai phụ có nguy cơ cao.
- Chủ động xây dựng kế hoạch theo dõi thai kỳ.
- Cân nhắc các biện pháp dự phòng khi phù hợp.
- Theo dõi huyết áp và sức khỏe mẹ sát hơn.
- Phát hiện sớm những dấu hiệu bất thường trong quá trình mang thai.
Khoảng 11 tuần đến 13 tuần 6 ngày là thời điểm quan trọng để thực hiện sàng lọc nguy cơ tiền sản giật trong quý I. Do đó, mẹ không nên chờ đến khi có triệu chứng mới kiểm tra.
Sàng lọc tiền sản giật tại Phòng khám Sản phụ khoa Thắng Trang
Mỗi thai kỳ có những đặc điểm và yếu tố nguy cơ khác nhau. Vì vậy, việc sàng lọc tiền sản giật 3 tháng đầu nên được thực hiện dựa trên tuổi thai, tiền sử của mẹ và đánh giá chuyên môn của bác sĩ.
Nếu mẹ đang ở giai đoạn 11 - 13 tuần 6 ngày, hãy chủ động trao đổi với bác sĩ về sàng lọc tiền sản giật, đặc biệt nếu có tiền sử tiền sản giật, bệnh lý nền, mang đa thai hoặc các yếu tố nguy cơ khác.
Phòng khám Sản phụ khoa Thắng Trang đồng hành cùng mẹ trong quá trình khám thai, đánh giá nguy cơ và tư vấn sàng lọc phù hợp, giúp mẹ chủ động hơn trong việc theo dõi sức khỏe mẹ và bé trong suốt thai kỳ.
Hotline: 0962540023
Mẹ đang mang thai 11 - 13 tuần 6 ngày và chưa biết mình có cần sàng lọc tiền sản giật hay không? Hãy gọi 0962540023 để được tư vấn và đặt lịch thăm khám tại Phòng khám Sản phụ khoa Thắng Trang.
